Tối ngày 22 tháng 5 năm 2026, xã Con Cuông long trọng tổ chức Lễ đón Bằng công nhận Bảo vật Quốc gia đối với Bia Ma nhai kỷ công Thành Nam thời Trần - hiện vật độc bản mang giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa và chủ quyền quốc gia thời Trần tại miền Tây xứ Nghệ.

Chương trình nghệ thuật chào mừng

Tham dự buổi lễ, đại biểu Trung ương có ông Trần Đình Thành - Phó Cục trưởng Cục Di sản Văn hóa. Đại biểu tỉnh Nghệ An có bà Võ Thị Minh Sinh - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ tỉnh; ông Thái Văn Thành - Phó Chủ tịch UBND tỉnh cùng lãnh đạo các sở, ban, ngành cấp tỉnh, xã Con Cuông và đông đảo Nhân dân địa phương.

Đại biểu và Nhân dân dự lễ đón

Con Cuông là vùng đất cổ thuộc khu vực miền Tây Nghệ An, nằm bên dòng Lam hiền hòa thơ mộng, được bao bọc bởi núi non hùng vĩ. Đây là nơi cư trú lâu đời của cộng đồng các dân tộc anh em như Thái, Đan Lai, Kinh, Hoa… Trải qua chiều dài lịch sử, vùng đất này luôn gắn bó mật thiết với quá trình hình thành và phát triển của xứ Nghệ, trở thành không gian hội tụ những giá trị đặc sắc về lịch sử, văn hóa và thiên nhiên.

Không chỉ là vùng đất giàu cảnh sắc và văn hóa, Con Cuông còn là địa danh ghi dấu nhiều sự kiện gắn với các nhân vật lịch sử nổi tiếng của dân tộc như Lý Nhật Quang, Trần Minh Tông, Lê Lợi, Đoàn Nhữ Hài, Nguyễn Trung Ngạn… Từ thế kỷ XI, Lý Nhật Quang đã chiêu dân lập ấp, xây dựng vùng Cự Đồn (nay thuộc Con Cuông) thành điểm tiền tiêu phía Tây của xứ Nghệ. Đến thế kỷ XIV, Thượng hoàng Trần Minh Tông đem đại quân qua vùng đất này để đánh dẹp Ai Lao, bảo vệ biên cương. Đầu thế kỷ XV dưới sự chỉ huy của Lê Lợi đã làm nên trận Trà Lân trúc chẻ tro bay mở đầu cho quá trình quét sạch quân Minh ra khỏi bờ cõi. Những sự kiện ấy đã để lại trên vùng đất Con Cuông nhiều di tích lịch sử có giá trị đặc biệt như Thành Trà Lân, Đền Khe Sặt và đặc biệt là Bia Ma Nhai kỷ công Thành Nam thời Trần.

Theo các tư liệu lịch sử, Bia Ma Nhai kỷ công Thành Nam thời Trần là hiện vật gốc, độc bản còn nguyên vẹn. Đây là một trong những bia ma nhai cổ nhất miền Trung và hiện được xem là bia ma nhai có niên đại cổ thứ hai ở Việt Nam. Nội dung văn bia gắn với sự kiện quân sự quan trọng dưới triều Trần khi Thượng hoàng Trần Minh Tông thân chinh chỉ huy sáu quân đi đánh dẹp Ai Lao vào năm Ất Hợi, niên hiệu Khai Hựu thứ 7 (1335), tại vùng Mật Châu, Kiềm Châu - khu vực Con Cuông, Tương Dương ngày nay. Sau chiến thắng trở về, để khẳng định uy quyền quốc gia, răn đe các thế lực ngoại xâm và giữ yên bờ cõi, Thượng hoàng đã lệnh cho Phát vận sứ Nguyễn Trung Ngạn soạn bài văn khắc vào vách núi Thành Nam (nay là núi Trầm Hương) nhằm ghi lại chiến công hiển hách ấy.

Bia Ma Nhai kỷ công Thành Nam thời Trần

Điểm đặc biệt của Bia Ma Nhai là toàn bộ văn bia được khắc trực tiếp lên vách núi đá tự nhiên. Tuy chỉ gồm 14 dòng với 155 chữ Hán, nhưng bia có kích thước lớn, rộng khoảng 1,55m, cao 2,13m. Các chữ Hán được khắc theo lối chân phương, mạnh mẽ và uy nghiêm; mỗi chữ có đường kính trung bình khoảng 10,5cm, được chạm khắc sâu vào lòng đá. Với quy mô và nghệ thuật thư pháp đặc sắc ấy, Bia Ma Nhai xứng đáng được xếp vào hàng những bia ma nhai có kích thước chữ lớn nhất Việt Nam.

Trong kho tàng văn bia Việt Nam, Bia Ma Nhai kỷ công Thành Nam thời Trần là văn bia duy nhất còn lại gắn trực tiếp với sự nghiệp bảo vệ biên cương của các vị hoàng đế triều Trần, tiêu biểu là Thượng hoàng Trần Minh Tông (1300-1357). Giai đoạn trị vì của vua Trần Minh Tông và Thái thượng hoàng Trần Anh Tông được sử sách đánh giá là thời kỳ hưng thịnh của triều Trần với nền “võ công, văn trị” rực rỡ.

Tấm bia Ma Nhai do Nguyễn Trung Ngạn vâng mệnh khắc vào mùa đông năm 1335 chính là minh chứng lịch sử sống động cho ý thức bảo vệ chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và biên cương của dân tộc ta cách đây gần 700 năm. Qua đó cho thấy, từ thời Trần đã hình thành nên truyền thống khắc văn thơ lên núi đá trong các chiến dịch quân sự nhằm khẳng định chủ quyền quốc gia bằng một hình thức bền vững và thiêng liêng. Những dòng chữ khắc trên đá không chỉ ghi lại chiến công mà còn mang ý nghĩa như một bản tuyên ngôn về lãnh thổ và sức mạnh của Đại Việt.

Bia Ma Nhai không chỉ phản ánh tinh thần kiên quyết bảo vệ chủ quyền dân tộc mà còn thể hiện tư tưởng nhân văn sâu sắc của triều Trần. Trong các cuộc chiến tranh thời trung đại, bên cạnh sức mạnh quân sự, các triều đại phong kiến Việt Nam luôn đề cao biện pháp ngoại giao mềm dẻo, lấy sự răn đe và hòa hiếu để ổn định biên cương, hạn chế tổn thất sinh mạng cho cả hai phía. Điều đó thể hiện trí tuệ chính trị, tầm nhìn chiến lược và tinh thần nhân ái của quân dân Đại Việt dưới triều Trần - một vương triều chịu ảnh hưởng sâu sắc của tư tưởng Phật giáo từ bi.

Ngày nay, đứng trước Bia Ma Nhai kỷ công Thành Nam thời Trần, chúng ta không khỏi xúc động và ngỡ ngàng trước sự trường tồn kỳ diệu của di sản. Trải qua gần bảy thế kỷ, dưới sự che chở tự nhiên của vách đá và cây rừng, những dòng chữ khắc trên đá vẫn hiện lên rõ nét, bền bỉ trước sự khắc nghiệt của thời gian và thiên nhiên. Tấm bia sừng sững như một pho sử đá sống động, âm thầm kể lại câu chuyện về một thời kỳ hào hùng của dân tộc.

Lãnh đạo Cục Di sản văn hóa và tỉnh Nghệ An trao Bằng công nhận cho lãnh đạo địa phương

 Phát biểu tại buổi lễ, ông Thái Văn Thành - Phó Chủ tịch UBNG tỉnh khẳng định việc Bia Ma nhai kỷ công Thành Nam thời Trần được công nhận là Bảo vật quốc gia không chỉ là niềm vinh dự lớn đối với Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Nghệ An nói chung, xã Con Cuông nói riêng mà còn đặt ra trách nhiệm to lớn đối với công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản; đồng thời Phó Chủ tịch UBNG tỉnh cũng tin tưởng rằng Con Cuông sẽ tiếp tục phát triển nhanh, bền vững; trở thành điểm sáng về bảo tồn di sản, phát triển du lịch văn hóa - lịch sử.