Quang cảnh Hội nghị Tri ân người có công với cách mạng toàn quốc năm 2026. Nguồn ảnh: Báo Nhân dân

Tháng Bảy - Tháng của ký ức và lòng biết ơn

Tháng Bảy về mang theo những cơn mưa dịu mát của mùa hạ, cũng là lúc lòng người lắng lại trong niềm tri ân sâu sắc đối với các anh hùng liệt sĩ, thương binh, bệnh binh và những người đã cống hiến, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Gần 8 thập kỷ qua, Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7) đã trở thành một biểu tượng đẹp của đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", nhắc nhở mỗi người Việt Nam biết trân trọng quá khứ, gìn giữ những giá trị mà các thế hệ đi trước đã đánh đổi bằng máu xương để vun đắp. Lịch sử dân tộc là bản trường ca của lòng yêu nước và ý chí quật cường. Trong những năm tháng chiến tranh, biết bao người con ưu tú đã rời mái nhà, gác lại tuổi thanh xuân để lên đường bảo vệ Tổ quốc. Có người trở về với những vết thương mang theo suốt cuộc đời, có người mãi mãi nằm lại nơi chiến trường. Sự hy sinh ấy đã làm nên nền độc lập, thống nhất và cuộc sống hòa bình hôm nay - những giá trị tưởng như bình dị nhưng được đánh đổi bằng biết bao mất mát.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng ký ức về những năm tháng hào hùng vẫn được gìn giữ qua những nghĩa trang liệt sĩ, những di tích lịch sử, những trang hồi ký và trong ký ức của các nhân chứng. Đó không chỉ là dấu ấn của một thời khói lửa mà còn là lời nhắc nhở rằng hòa bình chưa bao giờ là món quà vô điều kiện. Mỗi thế hệ hôm nay đều có trách nhiệm gìn giữ thành quả ấy bằng tình yêu quê hương, bằng ý thức công dân và bằng những việc làm thiết thực. Đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" vì thế không chỉ là sự tưởng nhớ quá khứ mà đã trở thành một giá trị văn hóa bền vững của dân tộc Việt Nam. Lòng biết ơn được thể hiện qua sự quan tâm đối với người có công, qua việc gìn giữ các di tích lịch sử, qua công tác giáo dục truyền thống và trên hết là ở trách nhiệm tiếp nối những giá trị tốt đẹp mà cha ông đã để lại. Trong dòng chảy của cuộc sống hiện đại, khi đất nước không ngừng đổi mới và hội nhập, việc gìn giữ ký ức lịch sử càng trở nên cần thiết. Tri ân không chỉ là một nghi lễ trong tháng Bảy mà cần trở thành ý thức thường trực của mỗi người. Bởi chỉ khi biết trân trọng quá khứ, chúng ta mới có thêm động lực để xây dựng hiện tại và vun đắp tương lai, để khát vọng về một Việt Nam hòa bình, phát triển và hùng cường luôn được tiếp nối qua từng thế hệ.

Những hy sinh làm nên dáng hình Tổ quốc

Tượng đài XVNT ở Hưng Nguyên, Nghệ An

Lịch sử dân tộc Việt Nam được viết nên không chỉ bằng những chiến thắng vẻ vang mà còn bằng sự hy sinh thầm lặng của biết bao người con ưu tú. Họ là những người lính nơi chiến trường, những thanh niên xung phong mở đường giữa mưa bom bão đạn, những dân công hỏa tuyến, những người mẹ, người vợ âm thầm nơi hậu phương và hàng triệu con người bình dị đã dành trọn tuổi xuân cho độc lập, tự do của Tổ quốc. Chính những cống hiến ấy đã tạo nên sức mạnh để dân tộc vượt qua chiến tranh, giành lại hòa bình và thống nhất đất nước. Đằng sau mỗi tấm Huân chương, mỗi nghĩa trang liệt sĩ hay mỗi bia tưởng niệm là một cuộc đời, một gia đình và một ước mơ còn dang dở. Có người mãi mãi nằm lại nơi chiến trường khi tuổi đời còn rất trẻ; có người trở về với thương tật suốt đời nhưng vẫn lạc quan lao động, cống hiến và trở thành tấm gương về nghị lực sống. Họ đã chứng minh rằng giá trị của lòng yêu nước không chỉ được thể hiện trong chiến đấu mà còn được tiếp nối bằng ý chí vươn lên trong cuộc sống đời thường.

Sự hy sinh ấy đã trở thành nền tảng để đất nước bước vào thời kỳ hòa bình, đổi mới và phát triển. Vì thế, tri ân không chỉ là sự tưởng nhớ đối với những người đã khuất mà còn là sự trân trọng những người đang mang trên mình dấu tích của chiến tranh. Chăm lo đời sống người có công, gìn giữ các công trình ghi công liệt sĩ và giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ chính là sự tiếp nối đạo lý tốt đẹp của dân tộc bằng những hành động cụ thể. Nghệ An - vùng đất giàu truyền thống yêu nước và cách mạng, những năm tháng đấu tranh đã để lại nhiều dấu ấn sâu đậm. Biết bao người con xứ Nghệ đã lên đường theo tiếng gọi của Tổ quốc, nhiều người mãi mãi không trở về. Sự hy sinh của họ không chỉ góp phần làm nên thắng lợi của dân tộc mà còn trở thành niềm tự hào, bồi đắp bản lĩnh và cốt cách của quê hương qua nhiều thế hệ. Hôm nay, khi đất nước thanh bình, những câu chuyện về các anh hùng liệt sĩ, thương binh và người có công vẫn tiếp tục được kể lại trong gia đình, nhà trường, bảo tàng, thư viện và các "địa chỉ đỏ". Đó không chỉ là ký ức lịch sử mà còn là nguồn cảm hứng nuôi dưỡng lòng yêu nước, tinh thần trách nhiệm và khát vọng cống hiến. Mỗi lần tưởng nhớ là một lần nhắc nhở chúng ta sống xứng đáng hơn với những hy sinh đã làm nên dáng hình Tổ quốc, để lòng biết ơn không chỉ dừng ở cảm xúc mà được thể hiện bằng những việc làm thiết thực vì cộng đồng và đất nước.

          "Uống nước nhớ nguồn" - Giá trị văn hóa bền vững trong dòng chảy thời đại

Có những giá trị không được lưu giữ bằng những pho tượng hay những trang sử, mà được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác bằng chính cách con người ứng xử với quá khứ. Đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" của dân tộc Việt Nam là một giá trị như thế. Trải qua bao biến thiên của lịch sử, truyền thống ấy vẫn bền bỉ chảy trong mạch nguồn văn hóa dân tộc, trở thành sợi dây kết nối giữa quá khứ với hiện tại, giữa những người đã ngã xuống với những người đang tiếp tục dựng xây đất nước. Lòng biết ơn vốn là một phẩm chất làm nên chiều sâu của nhân cách. Với dân tộc Việt Nam, lòng biết ơn không chỉ dành cho ông bà, cha mẹ hay thầy cô, mà còn hướng đến những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Từ những nén hương trong ngày giỗ liệt sĩ, những ngọn nến lung linh tại các nghĩa trang vào đêm 26/7, đến những chuyến thăm hỏi gia đình chính sách hay những hoạt động chăm sóc các công trình ghi công, tất cả đều là biểu hiện sinh động của một truyền thống văn hóa đã ăn sâu vào đời sống dân tộc.

Điều đáng quý là truyền thống ấy không dừng lại ở sự tưởng niệm. Lòng biết ơn chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành trách nhiệm. Trách nhiệm gìn giữ hòa bình, trách nhiệm sống trung thực, nhân ái, trách nhiệm học tập, lao động và cống hiến để đất nước ngày càng phát triển. Đó cũng là cách mỗi thế hệ viết tiếp câu chuyện của cha ông bằng ngôn ngữ của thời đại mình. Trong nhịp sống hiện đại, khi tốc độ phát triển kinh tế và công nghệ làm thay đổi nhiều giá trị, việc gìn giữ ký ức lịch sử càng trở nên cần thiết. Một dân tộc có thể bước tới tương lai bằng tri thức và đổi mới, nhưng sẽ khó đi xa nếu đánh mất cội nguồn của mình. Ký ức về chiến tranh không nhằm khơi lại những đau thương, mà để nhắc nhở rằng hòa bình là thành quả của biết bao máu xương và nước mắt. Chính nhận thức ấy giúp con người biết trân trọng cuộc sống hôm nay, biết yêu hơn từng mái nhà, cánh đồng, dòng sông và những điều bình yên tưởng như rất đỗi bình thường. Bởi vậy, giáo dục truyền thống không chỉ là kể lại những sự kiện lịch sử, mà quan trọng hơn là khơi dậy sự đồng cảm và ý thức trách nhiệm trong mỗi người. Khi một học sinh lặng người trước câu chuyện về một người líệt sĩ tuổi đôi mươi, khi một đoàn viên thành kính dâng nén hương tại nghĩa trang quê hương, hay khi một gia đình dành thời gian đưa con em đến thăm các di tích lịch sử, thì lịch sử không còn là những con số khô cứng trong sách giáo khoa mà trở thành những bài học sống động về lòng yêu nước và nhân cách.

Các đoàn viên, thanh niên xã Anh Sơn thắp nến cho gần 11 nghìn ngôi mộ tại Nghĩa trang Liệt sĩ quốc tế Việt-Lào

Đối với Nghệ An - vùng đất giàu truyền thống cách mạng, nơi đã sinh thành nhiều người con ưu tú của dân tộc - việc gìn giữ đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" càng mang ý nghĩa đặc biệt. Những hoạt động tri ân được tổ chức hằng năm không chỉ để tưởng nhớ những người đã cống hiến, mà còn góp phần bồi đắp bản sắc văn hóa của quê hương, khơi dậy niềm tự hào và trách nhiệm trong mỗi người dân. Khi ký ức lịch sử được gìn giữ bằng những việc làm cụ thể, truyền thống sẽ không bị phủ mờ bởi thời gian mà tiếp tục trở thành nguồn sức mạnh tinh thần cho các thế hệ. Có thể nói, sức sống của đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" không nằm ở những lời nhắc nhở mang tính hình thức, mà được khẳng định qua cách mỗi người lựa chọn lối sống của mình. Biết tri ân quá khứ để sống tử tế hơn trong hiện tại, biết gìn giữ những giá trị mà cha ông đã tạo dựng và biết cống hiến cho tương lai - đó chính là ý nghĩa sâu sắc nhất của truyền thống ấy. Khi lòng biết ơn trở thành một giá trị sống, dân tộc sẽ có thêm sức mạnh để vượt qua mọi thử thách và vững bước trên con đường phát triển.

Từ ký ức đến hành động - Để truyền thống tri ân trở thành sức mạnh phát triển

Giá trị của lịch sử không chỉ nằm ở những gì đã diễn ra, mà còn ở khả năng soi sáng hiện tại và định hướng tương lai. Những hy sinh của các anh hùng liệt sĩ, thương binh, bệnh binh và người có công với cách mạng sẽ chỉ thực sự được gìn giữ trọn vẹn khi được tiếp nối bằng những hành động cụ thể trong đời sống hôm nay. Bởi vậy, đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" không chỉ là một nét đẹp văn hóa được nhắc đến trong các dịp kỷ niệm, mà cần trở thành ý thức, thành lẽ sống và thành động lực để mỗi người cống hiến cho gia đình, quê hương và đất nước. Trong hành trình ấy, gia đình luôn là nơi gieo những hạt mầm đầu tiên của lòng biết ơn. Những câu chuyện về ông bà, cha anh từng tham gia kháng chiến, những kỷ vật được nâng niu qua năm tháng, hay những lần cùng con cháu thắp hương tại nghĩa trang liệt sĩ, viếng Đài Tưởng niệm liệt sỹ của địa phương... đều góp phần bồi đắp nhận thức về cội nguồn. Không ít người trẻ hôm nay biết đến lịch sử trước hết từ lời kể của những người thân trong gia đình. Những ký ức giản dị nhưng chân thực ấy có sức lay động sâu sắc, giúp các thế hệ sau hiểu rằng độc lập, tự do không phải là điều ngẫu nhiên mà là thành quả được đánh đổi bằng biết bao mồ hôi, nước mắt và máu xương.

Nếu gia đình là nơi nuôi dưỡng tình cảm thì nhà trường là môi trường bồi đắp nhận thức và lý tưởng. Việc giáo dục truyền thống sẽ hiệu quả hơn khi lịch sử được tiếp cận bằng nhiều hình thức sinh động như các hoạt động ngoại khóa, hành trình về nguồn, gặp gỡ nhân chứng lịch sử, tìm hiểu di tích cách mạng hay các cuộc thi tìm hiểu lịch sử địa phương. Khi học sinh được trực tiếp lắng nghe những câu chuyện có thật, được tận mắt nhìn thấy những hiện vật còn lưu giữ dấu tích chiến tranh, lịch sử sẽ không còn là những mốc thời gian khô cứng mà trở thành những bài học về lòng yêu nước, tinh thần hy sinh và trách nhiệm công dân. Bên cạnh gia đình và nhà trường, các thiết chế văn hóa như bảo tàng, thư viện, nhà truyền thống, trung tâm văn hóa giữ vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và lan tỏa các giá trị lịch sử. Những trang sách, những tư liệu, hình ảnh, hiện vật hay các chuyên đề trưng bày đều góp phần giúp công chúng hiểu sâu sắc hơn về quá khứ. Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số, việc số hóa tài liệu, xây dựng bảo tàng số, thư viện số, triển lãm trực tuyến và ứng dụng công nghệ trong giới thiệu di sản đang mở ra nhiều phương thức tiếp cận mới, đưa lịch sử đến gần hơn với bạn đọc, nhất là thế hệ trẻ. Khi ký ức lịch sử được gìn giữ bằng cả phương pháp truyền thống và công nghệ hiện đại, giá trị của quá khứ sẽ tiếp tục được lan tỏa một cách bền vững.

Thư viện Nghệ An trưng bày, giới thiệu sách kỷ niệm 79 năm Ngày TBLS (27/7/1947-27/7/2026)

Là vùng đất giàu truyền thống yêu nước và cách mạng, Nghệ An luôn dành sự quan tâm đặc biệt đối với công tác đền ơn đáp nghĩa. Hằng năm, nhiều hoạt động thiết thực được tổ chức như thăm hỏi, tặng quà các gia đình chính sách, tu bổ nghĩa trang liệt sĩ, chăm sóc các công trình ghi công, tổ chức lễ dâng hương, thắp nến tri ân và các chương trình giáo dục truyền thống cho đoàn viên, thanh niên, học sinh. Điều đáng quý là những hoạt động ấy không chỉ diễn ra trong tháng Bảy mà đã trở thành việc làm thường xuyên của nhiều địa phương, cơ quan và đoàn thể, góp phần lan tỏa tinh thần nhân ái, nghĩa tình trong cộng đồng.

Lãnh đạo Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Trung ương và tỉnh Nghệ An cùng các nhà hảo tâm trao quà tri ân các Mẹ Việt Nam Anh hùng và thân nhân. Ảnh: Báo và PTTH Nghệ An

Lãnh đạo Sở VHTTDL Nghệ An dâng hương, hoa tưởng niệm các anh hùng liệt sỹ đã hy sinh trên sông Thạch Hãn, Quảng Trị

Chi hội Phụ nữ khối Trường Thi 3, phường Trường Vinh dâng hương tưởng niệm các anh hùng liệt sỹ tại Khu di tích Truông Bồn

Đối với những người làm công tác văn hóa, giáo dục và truyền thông, trách nhiệm ấy càng trở nên sâu sắc. Mỗi cuốn sách được giới thiệu, mỗi cuộc triển lãm được tổ chức, mỗi bài viết về lịch sử hay mỗi câu chuyện được kể lại đều góp phần giữ gìn ký ức dân tộc. Khi lịch sử được truyền tải bằng sự chân thực, bằng cảm xúc và sự tôn trọng, những giá trị của quá khứ sẽ có sức sống lâu bền trong đời sống hiện đại. Đó cũng là cách để văn hóa trở thành cầu nối giữa các thế hệ, giúp truyền thống yêu nước và lòng biết ơn tiếp tục được bồi đắp trong xã hội. Tri ân quá khứ không có nghĩa là chỉ hướng về những điều đã qua. Điều quan trọng hơn là biến lòng biết ơn thành động lực để hành động. Mỗi công trình được xây dựng, mỗi sáng kiến mang lại lợi ích cho cộng đồng, mỗi việc làm tử tế trong cuộc sống hằng ngày đều góp phần làm giàu thêm những giá trị mà các thế hệ cha anh đã dày công vun đắp. Một đất nước phát triển không chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng kinh tế mà còn được đánh giá bởi cách xã hội trân trọng lịch sử, gìn giữ di sản và chăm lo cho những người đã cống hiến vì Tổ quốc. Bởi vậy, hành trình từ ký ức đến hành động chính là hành trình nối dài truyền thống "Uống nước nhớ nguồn" trong bối cảnh mới. Khi mỗi người biết sống có trách nhiệm hơn với gia đình, cộng đồng và quê hương; khi lòng biết ơn được chuyển hóa thành những việc làm cụ thể; khi những giá trị tốt đẹp của quá khứ tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa, thì truyền thống tri ân sẽ không chỉ là ký ức của một dân tộc anh hùng mà còn trở thành nguồn sức mạnh tinh thần to lớn, tiếp thêm niềm tin và khát vọng để đất nước vững bước trên con đường phát triển bền vững.

Khát vọng hòa bình - Viết tiếp những giá trị của lòng biết ơn

Tháng Bảy rồi sẽ qua, nhưng những giá trị mà tháng Bảy gợi nhắc sẽ còn ở lại trong tâm thức của mỗi người Việt Nam. Đó không chỉ là ký ức về một thời khói lửa, mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm gìn giữ hòa bình và tiếp nối những thành quả mà các thế hệ đi trước đã đổi bằng máu xương. Lòng biết ơn vì thế không dừng lại ở những nghi lễ tưởng niệm, những vòng hoa hay nén hương thành kính, mà cần được thể hiện bằng cách sống, cách làm việc và cách mỗi người cống hiến cho xã hội. Mỗi thế hệ đều có sứ mệnh riêng. Nếu thế hệ cha anh đã viết nên những trang sử hào hùng bằng lòng quả cảm và sự hy sinh, thì thế hệ hôm nay có trách nhiệm viết tiếp bằng tri thức, bằng lao động sáng tạo, bằng tinh thần đổi mới và khát vọng phát triển đất nước. Đó là sự tiếp nối tự nhiên của truyền thống yêu nước trong điều kiện hòa bình, nơi mỗi người đều có thể đóng góp cho Tổ quốc từ chính công việc hằng ngày của mình. Trong hành trình ấy, văn hóa giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Một dân tộc mạnh không chỉ bởi tiềm lực kinh tế hay khoa học - công nghệ, mà còn bởi khả năng gìn giữ ký ức lịch sử và những giá trị nhân văn được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Khi những câu chuyện về sự hy sinh của cha ông vẫn được kể trong gia đình, nhà trường, thư viện, bảo tàng và trên các diễn đàn văn hóa, lịch sử sẽ không bị phủ bụi bởi thời gian mà tiếp tục trở thành nguồn cảm hứng nuôi dưỡng lòng yêu nước và ý thức trách nhiệm đối với cộng đồng.

Nhìn rộng hơn, tri ân quá khứ cũng là cách chuẩn bị cho tương lai. Một xã hội biết trân trọng lịch sử sẽ biết gìn giữ hòa bình, đề cao tinh thần đoàn kết và hướng đến những giá trị nhân văn bền vững. Khi lòng biết ơn trở thành một giá trị sống, mỗi con người sẽ ý thức rõ hơn về trách nhiệm của mình đối với gia đình, cộng đồng và Tổ quốc. Đó chính là sức mạnh nội sinh giúp dân tộc vượt qua thử thách, tiếp tục vững bước trên con đường phát triển. Kỷ niệm Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27/7 hàng năm, không chỉ để tưởng nhớ những người đã khuất, mà còn để mỗi chúng ta tự nhắc mình phải sống xứng đáng với những hy sinh ấy. Mỗi việc làm tốt, mỗi sáng kiến vì cộng đồng, mỗi đóng góp cho quê hương, đất nước đều là một cách thiết thực để nối dài truyền thống "Uống nước nhớ nguồn". Khi quá khứ được trân trọng, hiện tại được vun đắp và tương lai được kiến tạo bằng trách nhiệm, lòng biết ơn sẽ trở thành động lực tinh thần mạnh mẽ, góp phần xây dựng một Việt Nam hòa bình, văn minh, giàu mạnh và phát triển bền vững./.