Văn hoá học đường

Mấy cái tệ của lối dạy học lấy thầy giáo làm trung tâm

Thầy giáo là yếu tố quyết định của việc dạy học thành công. Hơn bất cứ nghề nào, nghề dạy học luôn luôn dòi hỏi người thầy giỏi, uyên bác, biết cập nhật thông tin. Dạy học yêu cầu đào tạo thế hệ công dân tương lai, cho nên người thầy phải là người có đạo đức, yêu thiết tha đất nước, tiếng nói dân tộc mình. Thầy biết yêu nhân dân, yêu quý và tôn trọng học trò. Thầy phải là người có trách nhiệm với công việc trồng người, không thể là kẻ ba hoa, dạy học qua quýt, chuộng thành tích hơn thực tế. Một người thầy có đủ phẩm chất là điều cần thiết để đảm bảo dạy học thành công.

Tuy vậy khẳng định vai trò người thầy không có nghĩa là khẳng định phương pháp dạy học lấy thầy giáo làm trung tâm. Phương pháp dạy học lấy người dạy làm trung tâm có rất nhiều cái tệ, cái cũ, mà thiết nghĩ giờ đây giáo giới Việt Nam vẫn chưa nhận ra hết. Trong bài này xin nêu lên vắn tắt năm cái tệcủa nó.

Thứ nhất là không hiểu đối  tượng dạy học và mục đích dạy học. Người ta hiểu học trò chỉ là cái bình, còn việc dạy học là rót tri thức vào cái bình ấy, càng nhiều càng hay. Không biết rằng học trò là một chủ thể, có hiểu biết và tư duy, việc dạy học là tác động vào người học để làm cho họ  tự phát triển, hình thành tri thức và năng lực. Nói cách khác là dạy cho học trò học. Nếu dạy mà học trò không học là việc dạy học thất bại. Mệnh đề lấy học sinh làm trung tâm chính nhằm nói lên cái trung tâm của hoạt động dạy học đó. Lấy học sinh làm trung tâm không có nghĩa là coi nhẹ thầy giáo, mà cọi trọng thầy giáo ở vai trò giúp cho học sinh học. Thầy rất giỏi mà dạy  sao học trò chậm hoặc không phát triển thì coi như chưa hoàn thành chức trách của mình. Một sự thật quan trọng như vậy mà một thời gian dài nhiều người trong chúng ta chưa hiểu, thấy nói “lấy học sinh làm trung tâm “ là giẫy nẩy lên”: Thế học sinh đòi gì cũng được à? Hiểu thế là chưa hiểu gì. Học sinh là trung tâm có nghĩa học sinh là trung tâm của hoạt động dạy học. Một nhà trường mà học sinh không học, học sinh không trưởng thành, không khôn ra, không hứng thú với kiến thức, không thích học thì coi như mái trường chết. Học sinh là cái mầm, cái chồi của sự học, nó phải luôn luôn đâm lá mới, ra nụ, nở chồi non. Mọi hoạt động dạy học đều nhằm làm cho cái cây học sinh ra nụ, đâm lá mới. Đó là ý nghĩa thiêng liêng của việc dạy học.

Thứhai là quan niệm chân lí, tri thức chỉ ở thầy. Không biết tự bao giờ hình thành cái quan niệm ông thầy là  người sở hữu chân lí. Có thể đó là vào thời xa xưa, khi học sinh không có điều kiện tiếp cận tri thức, chỉ mình thầy làm được, cho nên người ta cho toàn bộ tri thức nằm trong bụng thầy. Phải yêu thầy để thầy  dạy cho. Thực ra điều đó vẫn còn đúng, vì thầy là người đi trước, thầy có thểvà cần phải hiểu biết hơn trò. Nhưng trong thời đại truyền thông nhưhôm nay, thầy chỉsở hữu một phần chân lí, mà học sinh cóthểtiếp cận nhiều nguồn tri thức, có những hiểu biết bất ngờđối với thầy. Do đó thái độcho thầy là người sởhữu chân lí sẽdẫn đến chuyên chế, độc đoán, chủquan, áp đặt, thầy nói gì chũng đúng, chỉcó thầy là nói đúng, nói nhưthầy mới đúng, điều đó hạn chế, kìm hãm  sựtựphát triển của học sinh. Người thầy chỉlà người dẫn dắt và gợi mở, chỉ ra những triển vọng, những khảnăng, hướng dẫn sự tìm tòi, khám phá để học sinh tự thực hiện. Trong dạy học có thể chấp nhận những cách hiểu khác nhau, nhất là trong cảm thụ văn học, miễn là có cơ sở.

Thứ ba là chỉ lấy giảng giải, đọc chép làm hoạt động chính. Lối dạy học lấy thầy gió làm trung tâm hướng người thầy chỉ biết chăm lo kiến thức của minh cho nhiều, rồi lên lớp độc thoại trước học sinh, tràng giang đại hải, thao thao bất tuyệt. Còn học sinh thì cắm đầu chép lia lịa, cốt ghi cho nhiều một cách thụ động để rồi sau đó khi thầy hỏi thì lại trả lời lại y như thầy đã giảng. Thầy rất mãn nguyện khi học trò trảlời y như như mình đã nói. Thầy không dành chút thì giờ nào để cho học trò nêu thắc mắc, đặt câu hỏi, tỏra có chỗchưa hiểu. Lâu dần, học trò quen đi, tưởng rằng học tập tức là chỉ biết nghe thầy giảng rồi học thuộc. Chấm hết. Thế là học vẹt trử thành thói quen không sửa được. Khi thầy có hỏi thì cả lớp im phăng phắc, cái lỗi đó là phương pháp dạy học tạo nên, đừng đỗ lỗi cho học sinh thiếu năng động.

Thứ tưlà coi sách giáo khoa là pháp bảo. Một thời gian rất dài ởViệt Nam trong nhà trường coi sách giáo khoa là pháp lệnh, là quy chế, bặt buộc giáo viên khi dạy học không đươc xa rời sách giáo khoa, phải nhất nhất theo các bước trình bày, nhất nhất theo các nhận định đã có sẵn. Có cô giáo thầy giáo rình xem đồng nghiệp dạy xa rời giáo án để mà tố cáo, phê bình, làm cho việc dạy học nặng nề. Như thế bài dạy chỉ là minh họa sách giáo khoa, bắt học sinh ghi chép lại cái điều mà nếu đọc sách giáo khoa các em cũng biết. Việc “bám sát” SGK như thế làm cho bài giảng không thể mở rộng, thiếu gợi mở, và học sinh cũng thấy chán, Không thèm các tri thức khác, không có lập luận khác để đối chứng, không có mâu thuẫn để thảo luận. Nhiều khi SGK đã lỗi thời rồi mà thầy cô vẫn cứ lấy SGK làm pháp lệnh, thử hỏi co hại cho HS hay không?

Thứ năm là việc dạy trên lớp là hoạt động quan trọng nhất, duy nhất. Mô hình dạy học lấy thầy giáo làm trung tâm chỉ khư khưđứng trên lớp mà giảng dạy, giáo viên không hề có động thái thay đổi môi trường dạy học, ví như dạy ở viện bảo tàng, ở thư viện, dạy ở công viên, ở cơ sở sản xuất, kinh doanh, hoặc tổ chức giao lưu, ngoại khóa, nghe nhà văn hoặc nhà kinh doanh hoặc anh bộ đội biên phòng, hải đảo nói chuyện. Lấy học sinh làm trung  tâm, nhà trường tạo điều iện cho học sinh được tiếp xúc với nhiều người thầy khác trong đời sống, đểcác em thấy cần và có thể học ở khắp nơi trong cuộc sống.

Vậy đó, lối dạy học lấy thầy giáo làm trung tâm đã có nhiều cái tệ như thế, quả đã làm cho chất lượng giáo dục ở nước ta ngày càng sa sút. Bây giờ là lúc cần ra sức khắc phục lối dạy đó, phát huy lối dạy lấy học sinh làm trung tâm.

 My li đu năm hc 2015– 2016.

 

tin tức liên quan

Thống kê truy cập

114452447

Hôm nay

257

Hôm qua

2282

Tuần này

21880

Tháng này

218706

Tháng qua

120141

Tất cả

114452447