Làng trong văn hóa Viêt Nam có khi còn có trước nước. Tên nước cổ như Xích Quỷ, Việt Thường đến Văn Lang, Âu Lạc...gắn với các vị vua, nhưng chỉ là dã sử và huyền thoại như 18 đời các vua Hùng, An Dương Vương (Thục Phán).... Cho đến mãi năm 208 (TCN), khi Triệu Đà đánh bại An Dương Vương, xóa bỏ nước Âu Lạc dựng nên nhà nước Nam Việt thì tên nước ta mới được ghi cụ thể trong sử sách.

         “Như nước Đại Việt ta từ trước/Vốn xưng nền văn hiến đã lâu/Núi sông bờ cõi đã chia/Phong tục Bắc Nam cũng khác.Từ Triệu, Đinh, Lý, Trần bao đời gây nền độc lâp.” (Nguyễn Trãi - Bình Ngô đại cáo). Và năm 1942 Bác Hồ cũng đã khẳng đinh:

                              Triệu Đà là đấng minh quận

                       Quốc danh Nam Việt, trị dân năm đời.

                                                               (Hồ Chí Minh - Lịch sử Viêt Nam)

     Còn tên làng (chạ) đầu tiên thì không ai biết, cũng không có trong sử sách mà tồn tại trong văn hóa mà thôi. Qua lịch sử hàng nghìn năm chống xâm lược, giữ nước mà danh từ chung “làng” được lưu giữ qua “Lũy tre làng”, mãi về sau là qua các “Lệ làng”- những quy định, nề nếp, tập quán, phong tục của mỗi cộng đồng với tiếng Hán là “Hương ước” (cũng như Luật tục của đồng bào các dân tộc miền núi). Hương ước song song tồn tại với Luật pháp (Phép vua) hàng trăm năm nay. Những tên nước Vạn Xuân, Đại Ngu, Đại Nam... lưu lại trong  ký ức và lịch sử mà không còn trong đời sống hàng ngày. Xứ Nghệ với văn hóa sâu đậm là rõ nhất. Trong khi đó tên làng, tên đất, tên chợ có từ xa xưa, qua nhiều lần nhập làng, tách xã, bây giờ vẫn sử dụng như cũ. Xã Thiên Nhẫn mới được sáp nhập năm 2025 là ví dụ. Chúng ta biết Làng (chạ) trong tiếng Việt Cổ  bắt đầu bằng chữ Kẻ (kẻ chợ, kẻ quê) thì bây giời vẫn được người dân trân trọng giữ và dùng trong đời sống hàng ngày: Làng Kẻ Mọ, làng Kẻ Láng, làng Kẻ Bạ... mặc dù đã bao lần theo thời gian đã đổi thành Chiến Thắng, Hòa Bình, Đại Đồng, Thống Nhất rồi theo số thứ tự  Xóm 1, Xóm 2, Xóm 10... cũng chẳng ai nhớ nữa. Người dân ở đây gọi tên chợ bằng tiếng Nôm (sớm nhất từ thời Trần, thế kỷ XIV) như chợ Đò, chợ Vực, chợ Cồn, chợ Hôm, chợ Ngang, chợ Thượng, chợ Hạ... Gọi tên đất như Đất Trại (trại là nơi tù binh, cung tần, hoàng tộc Chiêm Thành bị nhà Lý và nhà Trần bắt được đưa về Thăng Long, qua đây và ở lại) đất Bãi Sậy, đất chùa Cồn, đất Mả Ngô, đất Trang Hủng... Tên núi Rú Nghìn (núi Thiên Nhẫn), Rú Gấu, Rú Đụn (núi Hùng Lĩnh), Rú Hống (núi Hồng)... hay sông Lam (Rào Cả, Rào Cấy)...Điều này cho ta hay khi thực hiện chủ trương thay đổi địa Hành chính. Nhiều khi “Phép vua thua lệ làng”.

      Chỉ tính thời hiện đại, cũng như nhiều quốc gia trên thế giới, nước ta ít nhất cũng đã có 3 lần thay đổi địa hành chính, sáp nhập, tách, đổi tên các địa phương.

     Lần thứ nhất là năm 1945. Trước đó thực dân Pháp và triều đình nhà Nguyễn chia nước Việt Nam thành Bắc Kỳ, Trung Kỳ, Nam Kỳ, nằm trong Liên bang Đông Dương ( Lào và Miên - Campuchia) với các chế độ hành chính khác nhau để dễ bề cai trị. Ngày 2/9/1945 Bác Hồ khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là một quốc gia thống nhất về lãnh thổ và thể chế chính trị, mở ra một thời đại mới. Chúng ta đã bỏ các cấp Làng, Tổng, Phủ, đưa cấp Xã là cơ sở hành chính thay Làng và cho ra đời cấp xã, huyện (thị trấn và thị xã), thành phố và tỉnh...

     Sau kháng chiến chống xâm lược Pháp 1954, đất nước ta lại bị chia đôi. Hai miền với chế độ khác nhau. Hai miền với địa hành chính khác nhau.  

        Lần thứ hai, sau năm 1975, là cuộc tái thiết đất nước sau ngày kháng chiến chống Mỹ và chính quyền Sài Gòn toàn thắng, non sông liền một dải, Bắc - Nam sum họp một nhà. Việc thống nhất đất nước về mặt hành chính, thể chế, kinh tế - xã hội, đặc biệt là hợp nhất hai miền thành nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, là cuộc chuyển hóa vĩ đại cho phép chúng ta thay đổi Địa hành chính trong cả nước. Chúng ta đã có Bình Trị Thiên, Hoàng Liên Sơn, Hà Sơn Bình, Hà Nam Ninh, Nghệ Tĩnh và Thành phố Hồ Chí Minh ...to, rộng. Thời gian ấy vẫn còn chịu ảnh hưởng nặng nề bởi hậu quả chiến tranh và sự khác biệt trong cơ chế quản lý, tâm lý xã hội nên sau một thời gian lại phải tách ra. 

    Và giờ đây, lần thứ ba - chính là cuộc "sắp xếp lại giang sơn". Bỏ cấp huyện, thành phố, Thị xã (thuộc tỉnh), sáp nhập tỉnh, sáp nhập xã, thêm các Đặc khu... trong điều kiện và hoàn cảnh mới. Dù còn khó khăn nhưng vị trí, tầm vóc và sức mạnh của Việt Nam đã lớn mạnh. Thế giới bước vào xã hội Hậu công nghiệp, xã hội Tiêu dùng với Công nghệ và Truyền thông, Tự động hóa... phát triển nhanh chóng. Lần này không chỉ là sự sáp nhập địa giới hành chính đơn thuần, mà ở việc chúng ta đang kiến tạo một hệ thống chính quyền mới - tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả hơn, phù hợp.

   Không chỉ nước ta mà trên thế giới nhiều nước ở nhiều thời gian khác nhau cũng tiến hành đổi tên, sáp nhập, chia tách địa hành chính với nhiều lý do khác nhau do nhu cầu của xã hội. Nhất là sáp nhập cấp tỉnh là đúng xu hướng thời đại trong kỷ nguyên số.... Nhưng tiến hành công việc này đặt ra những vấn đề cần quan tâm đến sự nhập nhằng của tên cũ và tên mới gây trở ngại trong thông tin, cứu hộ khi xẩy ra sự cố.

   Trước hết đổi tên địa phương do yêu cầu chính trị. Ví dụ, thành phố Volgagrad của Nga, năm 1598  mang tên là Tsaritsyn, năm 1925 đến năm 1961 có tên là Stalingrad (tên ông Stalin lãnh tụ Đảng CS Liên Xô) nhưng đến năm 1961 đến nay đổi sang tên Volgagrad. Thành phố Petrorgrad mang tên này từ năm 1914 đến năm 1924. Năm 1925 đến năm 1991 mang tên là Leningrad. Sau khi Liên bang Xô Viết sụp đổ, năm 1991 đến nay thành phố đổi tên thành St. Peterbourg.

   Thành phố lớn thứ ba của Cộng hòa Romania là Cluj - Napoca, từ năm 1790 đến năm 1848 và từ năm 1861 đến năm 1867, là Thủ đô chính thức của Công quốc Transilvania. Trước đó, năm 1213, có tên là Cluj. Thời kỳ này thuộc Hungary cai quản, người Hungary vẫn gọi là  Kolozsvár, (uar/vár có nghĩa là "lâu đài" trong tiếng Hungary).  Trước đó người Italia gọi là Claudiopolis, người Thổ Nhĩ kỳ gọi là Klausenburg. Năm 1541, Kolozsvár trở thành một phần của Vương quốc Đông Hungary. Thành phố đã từng bị các đế quốc Ottoman, Áo - Hung, phát xít Đức chiếm đóng rồi lại được trao trả lại cho Romania năm 1947.

     Từ  Napoca hoặc là Napuca là tên gọi của một số bộ lạc người Daci, tổ tiên của tộc người Rumani ở cuối  thế kỷ XII. Để ghi nhớ lịch sử dân tộc Romania, tháng 10 năm 1974, khi thành phố kỷ niệm 850 năm, Chính phủ Romania dưới thời Ceausescu đã đổi tên thành phố bằng cách thêm "Napoca" vào. Từ đó có tên thành phố Cluj - Napoca, như một biểu hiện và khẳng định tính dân tộc.

      Thành phố Hồ Chí Minh của ta cũng mới có tên từ năm 1976, sau chiến thắng vĩ đại 1975. Trước đó thành phố có tên là Sài Gòn.

   Các thay đổi khác phần lớn do yêu cầu của xã hội, phần lớn do quản ký hành chính và kinh tế. Tuy vậy, mỗi nước có cách thực hiện khác nhau. Có nước tiến hành nhanh chóng qua các biện pháp hành chính, có nước qua quá trình lâu dài, từ từ với sự chuẩn bị kỹ, bắt đầu từ dư luận, rồi các cơ sở văn hóa, tôn giáo, kinh tế, cuối cùng mới là các cơ quan hành chính như trường hợp Malaisia. Thủ đô là Kuala Lumpur, là thủ đô văn hóa, kinh doanh, tài chính từ trước nhưng năm 1995, Malaisia đã xây thêm thủ đô mới là Putrajaya và chuyển thành thủ đô Hành chính, các cơ quan hành pháp và tư pháp. Năm 1999, mới chính thức hoạt động.

      Trường hợp Ba Lan cũng đã sáp nhập 49 tỉnh còn 16 tỉnh vào năm 1998. Kế hoạch có từ lâu, dư luận trên các phương tiện truyền thông, nhất là trên TV và báo chí đã được Nhân dân trao đổi rộng khắp. Vì sáp nhập các tỉnh lại với nhau nên phải mất tên cũ, các tên hoàn toàn mới ra đời. Vì vậy, Ba Lan đặt tên tỉnh mới nhưng các tên cũ của các địa phương vẫn giữ nguyên nhưng chỉ hạ cấp hành chính. Tên làng, commun (chòm, xóm) thành phố đều không đổi. Giấy phép lái xe, căn cước công dân không đổi nơi sinh, nơi cấp. Khi quốc gia loan tin thời tiết (bão, lụt, mưa, nắng, tuyết rơi, độ ô nhiễm...), cứu hỏa, tai nạn... vẫn dùng nguyên tên, chỉ thêm thuộc tỉnh mới nào. Như vậy mức độ xáo động rất hạn chế. Các nước Nhật Bản, Đan Mạch và Liên bang Đức cũng thực hiện thay đổi địa hành chính.. Tất nhiên nước nào cũng xuất phát từ đặc điểm lịch sử, văn hóa, kinh tế của họ.  

   Xa hơn một chút là Hợp chúng quốc Hoa Kỳ. Năm 1774, khi ra đời mới có 13 bang, nay đã lên đến 51 bang nhưng thú vị là qua nhiều lần sáp nhập, thêm các bang mới do mua bán và chiếm đoạt nhưng 25 trong số 50 bang là kế thừa vẫn giữ tên gốc của Thổ dân Da đỏ: Ví dụ bang Alabama: Được đặt theo tên bộ tộc Alabama,  một bộ tộc nói tiếng Muskogean, có nghĩa là "những người hái lượm thảo mộc". Bang Alaska: Là từ Aleut “alaxsxaq,” có nghĩa là “đất liền”. Bang Arizona: từ O'odham “al ĭ ṣonak,” nghĩa là “con suối nhỏ”. Bang Arkansas: Tên gọi có nguồn gốc từ tiếng Quapaw, một bộ tộc da đỏ, có nghĩa là "người của vùng hạ lưu". Bang Connecticut: Được đặt theo từ Mohican “quonehtacut,” có nghĩa là “con sông  dài”. Bang Hawaii có nghĩa là “quê hương”.  Bang Oklahoma được ghép từ chữ Choctaw (Okla - người) và chữ humma (đỏ) nghĩa là “vùng đất của người da đỏ” v..v... Với nước Úc (Australia) thì đơn giản hơn. Nước Úc rộng mênh mông, gần ôm cả châu Úc nhưng chỉ có hơn 25 triệu dân, lại người tứ xứ (trong đó Việt Nam có 30 vạn người). Ngôn ngữ đa dạng và phong phú, đủ thứ tiếng trên thế giới nhưng dân cư chỉ sống rải rác ven bờ biển phía Đông, ở các thành phố lớn là chính. Cũng đã vài lần Úc điều chỉnh địa hành chính nhưng đến nay họ vẫn giữ song song tên bằng tiếng Anh - là ngôn ngữ chính, phổ biến và tên gọi từ xa xưa của người bản địa. Tên các thành phố, thị trấn và vùng lãnh thổ.

    Ví dụ Thành phố Sydney vẫn gọi là arrang hoặc Gadi. Thành phố Melbourne vẫn gọi là Narrm. Thành phố Brisbane vẫn gọi là Meanjin. Thành phố Perth vẫn gọi là Boorloo. Thành phố Adelaide vẫn gọi là Tarndanya. Thành phố Thủ đô Canberra vẫn gọi là Ngambri. Thành phố Hobart: vẫn gọi là Nipaluna. Thành phố Darwin vẫn gọi là  Garramilla.

 Với cách làm đó, xã hội đỡ bị xáo trộn về tâm lý và thông tin. Nhà nước với nhiều chính sách cụ thể về kinh tế, văn hoá, dân tộc và xã hội dành cho các địa phương mà các nước đó qua tách, nhập địa hành chính đã góp phần bảo vệ văn hóa tộc người, văn hóa vùng miền, làm phong phú và đa dạng, giàu có hơn trong quá trình phát triển.